Η οφθαλμίατρος Έλενα Κεφάλα μιλά στην εκπομπή “Άρωμα Ελλάδας” για τις παθήσεις των ματιών που σχετίζονται με τον διαβήτη.
Κείμενο Συνέντευξης
Δημοσιογράφος: Ο διαβήτης είναι μια ύπουλη ασθένεια, αφού μπορεί να προκαλέσει επιπλοκές σε διάφορα μέρη του σώματος, όπως για παράδειγμα στα μάτια. Σήμερα λοιπόν στην ενότητα της Υγείας, φιλοξενούμε την οφθαλμίατρο κα Έλενα Κεφάλα, για να μάθουμε ποιες είναι αλλά και πως αντιμετωπίζονται οι παθήσεις των ματιών που σχετίζονται με το διαβήτη. Καλώς ήρθατε κα Κεφάλα στην εκπομπή μας.
Οφθαλμίατρος Έλενα Κεφάλα: Καλώς σας βρήκα, σας ευχαριστώ για την πρόσκληση.
Δημ/φος: Έχουμε να τα πούμε αρκετό καιρό, νομίζω από πέρυσι. Δεν είχαμε συζητήσει για αυτό το θέμα την περασμένη φορά που ήρθατε.
Οφθαλμίατρος: Όχι δεν είχαμε συζητήσει για το διαβήτη για τα μάτια.
Δημ/φος: Διάβαζα μια έρευνα στο ίντερνετ η οποία αναφέρει ότι το 30% των ανθρώπων άνω των 40 ετών που πάσχουν από διαβήτη, εμφανίζουν διαταραχές στην όραση.
Οφθαλμίατρος: Αυτό είναι αλήθεια, διότι ο διαβήτης είναι μια πάθηση που επηρεάζει πάρα πολλά όργανα του οργανισμού μας και κυρίως επηρεάζει τα μικρά αγγεία, δηλαδή όργανα που έχουν μικρή αγγείωση με λεπτά αγγεία. Ένα από αυτά είναι και οι οφθαλμοί. Το σημαντικότερο που επηρεάζει ο διαβήτης είναι ο αμφιβληστροειδής που εκεί είναι τα μικρά αγγεία του οφθαλμού. Βεβαίως επηρεάζονται και άλλα πράγματα, όπως για παράδειγμα οι διαβητικοί κάνουν συχνότερα καταρράκτη και σε μικρότερη ηλικία, εμφανίζουν μεγαλύτερη συχνότητα γλαυκώματος. Το πιο σημαντικό και ύπουλο κι επικίνδυνο για την όρασή τους είναι η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια.
Δημ/φος: Θα τα δούμε όλα αυτά αναλυτικά στη συνέχεια κα Κεφάλα. Θα θέλαμε να μας πείτε αν θα πρέπει ο διαβητικός να υποβάλλεται σε προληπτικό οφθαλμολογικό έλεγχο.
Οφθαλμίατρος: Ναι οπωσδήποτε. Ο προληπτικός έλεγχος είναι απαραίτητος για να προλάβουμε οποιαδήποτε επικίνδυνη στροφή του . Όσον αφορά τους διαβητικούς που δεν χρησιμοποιούν ακόμα ινσουλίνη, αυτούς που έχουν δηλαδή μη ινσουλινοεξαρτώμενο διαβήτη, πρέπει να ελέγχονται από οφθαλμίατρο μια φορά το χρόνο. Εφόσον δεν έχουν κάποιο σύμπτωμα ή ενόχληση, πάντα μιλάμε προληπτικά. Οι ινσουλινοεξαρτώμενοι ασθενείς πρέπει να ελέγχονται κάθε 6 μήνες με πλήρη έλεγχο, οπτική οξύτητα, βυθοσκόπηση, έλεγχο της ενδοφθάλμιας πίεσης, δηλαδή μια πλήρη οφθαλμολογική εξέταση.
Δημ/φος: Και ο διαβήτης Τύπου 1 και ο διαβήτης Τύπου 2 μπορεί να προκαλέσουν οφθαλμολογικά προβλήματα?
Οφθαλμίατρος: Βέβαια, και οι 2 Τύποι. Στα παιδιά δεν παρατηρούμε συνήθως ραγδαία εξέλιξη, παρά το νεαρό της ηλικίας. Τα περισσότερα από τα νέα αυτά άτομα είναι και τυπικά, προσεκτικά, ενημερωμένα, παρακολουθούν την υγεία τους στενά. Συνήθως φτάνουμε στις ίδιες ηλικίες με τον άλλο τύπο για να εμφανιστούν προβλήματα και επιπλοκές.
Δημ/φος: Πάντως ο διαβήτης μπορεί να προκαλέσει ακόμα και τύφλωση.
Οφθαλμίατρος: Ναι, αυτό είναι αλήθεια. Μπορεί να φτάσει η όραση σε πολύ ακραία, χαμηλά επίπεδα. Συχνά βέβαια αυτό έχει να κάνει με το πόσο τυπικός και ενημερωμένος είναι ο διαβητικός ασθενής, γιατί η στενή παρακολούθηση ο συχνός έλεγχος και η πρόληψη είναι απαραίτητα. Αμελείς ασθενείς που δεν παίρνουν σωστά τα φάρμακά τους, δεν ρυθμίζουν τη γλυκόζη του αίματος σωστά, έχουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν πρόβλημα στα μάτια.
Δημ/φος: Έχετε δει περιπτώσεις κα Κεφάλα που ενώ υποβάλλονται σε τυπικό προληπτικό έλεγχο αυτοί που έχουν διαβήτη, παρουσιάζουν ραγδαία επιδείνωση στην όραση τους?
Οφθαλμίατρος: Δεν είναι συνηθισμένο. Όλα μπορούν όμως να συμβούν με το διαβήτη. Μπορεί κάποια στιγμή στην πορεία της ζωής του ασθενή κάτι να αλλάξει απότομα. Συνήθως αυτά όμως συνδυάζονται με αλλαγές ή κάποια αστάθεια στο επίπεδο γλυκόζης. Πρώτα διαταράσσεται η ρύθμιση του σακχάρου του ασθενούς και μετά εμφανίζονται τα προβλήματα. Συνήθως αν κάποιος είναι τυπικός και ελέγχεται συχνά προληπτικά, δεν θα δούμε κάτι ακραίο.
Δημ/φος: Πως μπορεί ο διαβήτης να βλάψει το μάτι μας?
Οφθαλμίατρος: Όπως είπαμε και πριν, ο διαβήτης μπορεί να επηρεάσει το φακό του ματιού, κάνοντας πρώιμα καταρράκτη, σε νεώτερη ηλικία από τον υπόλοιπο πληθυσμό. Οι διαβητικοί έχουν και μεγαλύτερη πιθανότητα επίσης να εμφανίσουν γλαύκωμα, που είναι αυξημένη ενδοφθαλμιαία πίεση. Το πιο συχνό και πιο σοβαρό για την όραση είναι η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, η επίδραση δηλαδή του διαβήτη στα μικρά αγγεία του αμφιβληστροειδούς του οφθαλμού στο βυθό.
Δημ/φος: Η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια έχει κάποια στάδια ανάλογα με την βαρύτητά της?
Οφθαλμίατρος: Ναι, υπάρχει το πρώτο στάδιο, το πρώιμο που λέγεται διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια του υποστρώματος, που έχει κάποια κλινικά χαρακτηριστικά που βλέπουμε οι οφθαλμίατροι στην βυθοσκόπηση, η οποία θέλει απλά παρακολούθηση. Δεν χρειάζεται κάποιο άλλο μέτρο. Υπάρχουν και άλλα 2 στάδια που εκεί εμφανίζονται πιο σοβαρά προβλήματα και συμπτώματα. Καμιά φορά ο ασθενής δεν έχει συμπτώματα. Για αυτό και εκεί είναι σημαντικός ο ρόλος του οφθαλμιάτρου με την προληπτική εξέταση.
Δημ/φος: Γιαυτό λέμε κα Κεφάλα ότι ο διαβήτης είναι μια ύπουλη ασθένεια.
Οφθαλμίατρος: Ακριβώς. Αν φτάσει ο ασθενής να έχει σοβαρά συμπτώματα από την όραση του, τότε ίσως είναι αργά και είναι πολύ προχωρημένο. Αυτό που μας ενδιαφέρει πολύ στην διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια είναι να μην αναπτυχθούν ανώμαλα αμφιβληστροειδικά αγγεία. Αυτό συμβαίνει στους διαβητικούς και ανάλογα με το σημείο του βυθού που θα είναι, δεν είναι απαραίτητο ότι θα δημιουργήσουν συμπτώματα ώστε να έρθει ο ασθενής σε μας με τα συμπτώματα. Στον τυχαίο προληπτικό έλεγχο όμως, αν κατά τη βυθοσκόπηση δει ο οφθαλμίατρος κάποια νεοαγγειώση, τα ανώμαλα αγγεία που κανονικά δεν υπάρχουν σε εκείνα τα σημεία, χρειάζεται να λάβουμε κάποια μέτρα που συνήθως είναι ένα λέιζερ που γίνεται στο βυθό του διαβητικού.
Δημ/φος: Η ωχροπάθεια τι ακριβώς είναι?
Οφθαλμίατρος: Η ωχροπάθεια είναι το 3ο στάδιο που μπορεί να συνοδεύει και άλλα πιο πρώιμα στάδια. Η ωχροπάθεια είναι η περίπτωση στην οποία η αμφιβληστροειδοπάθεια έχει επηρεάσει και την ωχρά κηλίδα, η οποία είναι το σημείο της κεντρικής όρασης. Εκεί γίνονται πιο άμεσα τα συμπτώματα αλλά είναι και πιο σοβαρή αυτή η περίπτωση. Έχει δηλαδή ο ασθενής κάποια συμπτώματα με θόλωση και κάποιες αλλοιώσεις στην όραση του που θα τον οδηγήσουν στον οφθαλμίατρο, αλλά εκεί τα πράγματα είναι και λίγο πιο σοβαρά.
Δημ/φος: Η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια πως αντιμετωπίζεται?
Οφθαλμίατρος: Η αντιμετώπιση είναι με λέιζερ, με συνεδρίες ανά τακτά χρονικά διαστήματα.
Δημ/φος: Με πόσες συνεδρίες?
Οφθαλμίατρος: Αναλόγως της έκτασης που έχουν οι αλλοιώσεις. Συνήθως γίνονται 2-3, παρακολουθούμε πάλι τον ασθενή, μπορεί να χρειαστεί μελλοντικά να ξανακάνει.
Δημ/φος: Στο νοσοκομείο γίνεται η διαδικασία ή σε ιατρείο?
Οφθαλμίατρος: Όχι σε ιατρείο, σε νοσοκομείο ή κλινική χωρίς να έχει νοσηλεία. Ο ασθενής κάθεται σε ένα μηχάνημα παρόμοια με το εξεταστικό οφθαλμολογικό μηχάνημα και υποβάλλεται στο λέιζερ. Αναλόγως την περιοχή που θα θεραπεύσουμε, μπορεί να είναι 5-20 λεπτά η συνεδρία. Εξαρτάται τι είδους λέιζερ θα κάνουμε. Για παράδειγμα στο 20λεπτο φτάνουμε με την παναμφιβληστροειδική φωτοπηξία, που είναι η περίπτωση στην οποία έχουμε εκτεταμένη νεοαγγείωση στο βυθό του ματιού ή σε ορισμένα σημεία που θεωρούνται σημεία κλειδιά. Εκεί προσπαθούμε με το λέιζερ να καλύψουμε όλο το βυθό του ματιού. Αυτό μπορεί να γίνει με 1-3 συνεδρίες που γίνονται κοντά χρονικά μεταξύ τους.
Δημ/φος: Θα μας περιγράψετε αυτή τη διαδικασία κα Κεφάλα?
Οφθαλμίατρος: Η διαδικασία είναι ανώδυνη. Χρησιμοποιείται ένας ειδικός φακός, που χρησιμοποιούμε στο λέιζερ, όχι σαν φακός επαφής, σαν οφθαλμολογικό όργανο το οποίο εφάπτεται με το μάτι του ασθενή αλλά δεν ενοχλεί καθόλου γιατί χρησιμοποιούμε αναισθητικές σταγόνες. Πόνο δε νιώθει ο ασθενής. Καμιά φορά υπάρχει μια ήπια ενόχληση, ανάλογα με το αν οι βολές του λέιζερ “ενοχλήσουν” κάποια νευράκια που υπάρχουν στο μάτι. Δεν είναι όμως κανένας αφόρητος πόνος.
Δημ/φος: Δεν έχουμε δηλαδή σοβαρές παρενέργειες?
Οφθαλμίατρος: Όχι, ούτε είναι δύσκολη η διαδικασία, κουράζεται λίγο το μάτι γιατί βλέπει λάμψεις. Θέλει παραμονή 10-15 λεπτά να καθαρίσει η όραση. Μετά μπορεί να επιστρέψει σπίτι του άμεσα ο ασθενής.
Δημ/φος: Αν η όραση επιδεινωθεί μετά από αυτή τη διαδικασία τι πρέπει να κάνουμε?
Οφθαλμίατρος: Συνήθως άμεσα να επιδεινωθεί δεν γίνεται, γιατί σκοπός του λέιζερ είναι να “καυτηριάσει” ορισμένα σημεία του αμφιβληστροειδούς, ώστε να σταματήσουν να αναπτύσσονται αυτά τα ανώμαλα αγγεία. Εφόσον γίνουν αυτά, συνήθως σταθεροποιείται ο διαβητικός. Βεβαίως αν υπάρξει εξέλιξη, μπορεί και να επαναληφθεί το λέιζερ μετά από κάποιο χρονικό διάστημα. Υπάρχουν και άλλα μέτρα, ειδικά για την περίπτωση της ωχροπάθειας που γίνονται κάποιες εγχύσεις μέσα στο μάτι, οι ενδοϋαλοειδικές εγχύσεις.
Δημ/φος: Η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια δεν εξαλείφεται με τη διαδικασία του λέιζερ?
Οφθαλμίατρος: Όχι, απλά την φρενάρουμε. Δεν την αφήνουμε να εξελιχθεί, γιατί ο διαβήτης είναι κάτι που συνυπάρχει με τον ασθενή. Δεν είναι κάτι που σταματάμε και αυτό ήταν. Εφόσον υπάρχει η πάθηση συνεχίζει και εξελίσσεται. Μπορεί και μετά από μερικά χρόνια να εμφανίσει κάτι άλλο.
Δημ/φος: Αν ο διαβητικός διαπιστώσει ότι έχει μια προσωρινή θόλωση στην όραση τι θα πρέπει να κάνει? Θα πρέπει να ανησυχήσει?
Οφθαλμίατρος: Αν είναι μικρής διάρκειας, δηλαδή για μια μέρα να αισθάνεται ο διαβητικός ότι δεν βλέπει το ίδιο καθαρά όπως πριν και την επόμενη μέρα, να καθαρίσει η όραση αυτό συχνά είναι ένα “αθώο” σύμπτωμα που έχει να κάνει με τα επίπεδα γλυκόζης του αίματος. Αλλάζει η ποιότητα του φακού του οφθαλμού του ματιού και έχει αυτό το σύμπτωμα. Αν όμως η μεταβολή στην όραση είναι σταθερή και επιμένει, θα πρέπει οπωσδήποτε να έρθει σε επαφή με τον οφθαλμίατρο.
Δημ/φος: Τα προβλήματα αυτά αντιμετωπίζονται μόνο με λέιζερ? Δεν αντιμετωπίζονται με σταγόνες σε 1η φάση?
Οφθαλμίατρος: Όχι, με χρήση κολλυρίων δεν προσφέρουν κάτι. Τα κολλύρια συνήθως δεν φτάνουν τόσο βαθιά στο μάτι. Φαρμακευτική αγωγή είναι αυτές οι εγχύσεις που σας είπα.
Δημ/φος: Από τι υλικό είναι?
Οφθαλμίατρος: Αυτό είναι ένα φάρμακο, αντιαγγειογενετικοί παράγοντες. Παλαιότερα τα χρησιμοποιούσαν στην ογκολογία. Τα τελευταία χρόνια έχουν πάρει θέση και στην οφθαλμολογία όπου η φαρμακευτική αυτή ουσία εγχέεται μέσα στο υαλοειδές, το “ζελέ” του ματιού και από εκεί απορροφάται από το πίσω μέρος του ματιού. Βοηθά στο να υποχωρήσουν πάλι αυτά τα ανώμαλα αγγεία.
Δημ/φος: Υπάρχουν περιπτώσεις που η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια πρέπει να αντιμετωπιστεί χειρουργικά?
Οφθαλμίατρος: Υπάρχουν περιπτώσεις που μπορεί να γίνει εξαιτίας των ανώμαλων αγγείων αιμορραγία στο εσωτερικό του ματιού. Αν αυτή είναι μεγάλης έκτασης και δεν απορροφάται θα χρειαστεί χειρουργική επέμβαση, η υαλοειδεκτομή, από εξειδικευμένο χειρουργό υαλοειδούς αμφιβληστροειδούς. Υαλοειδές είναι αυτό που λέμε στον κόσμο για να γίνει πιο κατανοητό, το “ζελέ” που γεμίζει το βολβό του ματιού. Συσσωρεύεται εκεί το αίμα ακόμα και αν έχει σταματήσει η αιμορραγία, συγκεντρώνονται κάποια πήγματα εκεί που εμποδίζουν την όραση. Αν αυτά δεν διαλύονται μετά από κάποιο διάστημα, θα πρέπει να υποβληθεί ο ασθενής στην επέμβαση ώστε να καθαρίσει το αιμάτωμα και να ανακάμψει η όραση του.
Δημ/φος: Είναι επώδυνη η διαδικασία?
Οφθαλμίατρος: Όχι, γίνεται με τοπική αναισθησία. Απλώς είναι χειρουργείο, δεν είναι όπως το λέιζερ που γίνεται σε εξωτερική βάση. Μπορεί να χρειαστεί ολιγόωρη παραμονή ή και για ένα βράδυ παραμονή στην κλινική.
Δημ/φος: Είπατε πριν ότι συχνά παρατηρούμε καταρράκτη στους διαβητικούς. Πως αντιμετωπίζουμε τον καταρράκτη στους διαβητικούς?
Οφθαλμίατρος: Η αντιμετώπιση του καταρράκτη στους διαβητικούς είναι χειρουργική παρόμοια με τους υπόλοιπους ασθενείς που έχουν καταρράκτη. Απλώς στον διαβητικό αφορά νεότερα άτομα σε ηλικία. Αυτό που είναι απαραίτητο πριν προχωρήσουμε στην επέμβαση του καταρράκτη στον διαβητικό ασθενή είναι να έχει ελεγχθεί ο βυθός σωστά, ώστε αν υπάρχει διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, αυτή θα πρέπει οπωσδήποτε να αντιμετωπιστεί με λέιζερ πριν το χειρουργείο του καταρράκτη. Αυτή είναι απαραίτητη προϋπόθεση.
Δημ/φος: Κα Κεφάλα τι θα πρέπει να θυμούνται οι διαβητικοί για την προστασία της όρασης τους?
Οφθαλμίατρος: Οι διαβητικοί πρέπει να θυμούνται να ελέγχουν και να ρυθμίζουν σωστά τη γλυκόζη του αίματος, να είναι τυπικοί στην φαρμακευτική αγωγή τους και βεβαίως προληπτικά να ελέγχουν τα μάτια τους είτε κάθε χρόνο, αν δεν χρησιμοποιούν ινσουλίνη, είτε κάθε 6 μήνες αν είναι διαβητικοί που κάνουν χρήση ινσουλίνης.
Δημ/φος: Αν γίνουν όλα αυτά δεν έχουν κανένα απολύτως κίνδυνο, τουλάχιστον να χάσουν την όραση τους, να έχουν πολύ αρνητικές συνέπειες.